CPTED / Veilig Ontwerp en Beheer

CPTED / Veilig Ontwerp en Beheer

Ontwerp, beheer en sociale veiligheid

Veilig Ontwerp en Beheer op deze site gaat over sociale veiligheid. Via ontwerp en beheer van de gebouwde omgeving kan sociale veiligheid worden beïnvloed. Het gaat dan over de bescherming tegen door mensen veroorzaakte bedreigingen en criminaliteit, die verband hebben met de gebouwde omgeving: agressie/geweld (verbaal, fysiek, seksueel), beroving, brandstichting, diefstal, graffiti, inbraak, intimidatie, vandalisme, verval en vervuiling.  In objectieve zin betekent sociale veiligheid dat de omgeving vrij is van de genoemde bedreigingen en criminaliteit. In subjectieve zin betekent sociale veiligheid dat mensen zich veilig voelen.

Liever veilig dan beveiligd

Sociaal veilig ontwerp en beheer wordt nog al eens geassocieerd met beveiliging door middel van toegangssystemen, camerabewaking, alarminstallaties, persoons- en objectbeveiliging. Echter: waarschijnlijk voelen mensen zich liever veilig dan beveiligd. Al te nadrukkelijke aanwezigheid van beveiliging kan een dubbel, tegenstrijdig signaal geven. Enerzijds: “Het is hier goed beveiligd”, anderzijds: “Kennelijk is hier veel beveiliging nodig”.

De vraag die ontwerpers, bouwers en beheerders zich regelmatig zouden moeten stellen is: hoe kan sociale veiligheid op een voor gebruikers zo onopvallend mogelijke manier worden bereikt? De nadruk zou daarbij moeten liggen op het toepassen van stedenbouwkundige, landschappelijke en architectonische maatregelen, zo nodig aangevuld met technische maatregelen. Aanvullende beveiliging kan noodzakelijk zijn in situaties waar de mogelijkheden voor ruimtelijke maatregelen beperkt zijn, als het ‘ontwerp’ niet goed is of als risico’s extreem hoog zijn (winkels, bedrijventerreinen, drukke publieke ruimten, etc.).

CPTED

Denken over sociale veiligheid in ontwerp en beheer heeft een internationale basis in CPTED: Crime Prevention Through Environmental Design. Waar CPTED over gaat staat in dit artikel.

Vuistregels voor sociale veiligheid

Sociale veiligheid kan relatief makkelijk worden beïnvloed door ontwerp, bouw, inrichting en beheer,
door een beperkt aantal richtlijnen in samenhang met elkaar te hanteren.
De richtlijnen worden ‘vuistregels’ genoemd met de volgende kernwoorden (ZETA):
-     Zichtbaarheid: overzichtelijkheid en zichtbaarheid
-     Eenduidigheid: een eenduidige en duidelijke zonering van territoria
-     Toegankelijkheid: toegankelijkheid of juist ontoegankelijkheid
-     Aantrekkelijkheid: een aantrekkelijke omgeving

Deze vuistregels zijn op verschillende manieren te hanteren, namelijk als:
-     Prestatie-eisen, programma van eisen voor nieuwbouw, verbouw, herstructurering, e.d.
-     Ontwerpstrategie, in de planvorming
-     Toetsingscriteria, bij het beoordelen van plannen of bestaande situaties
-     Beheerstrategieën, in gebruik en beheer van een bestaande situatie

"Denken als een crimineel, ontwerpen als een gebruiker!"

Om een idee te krijgen hoe de vormgeving en inrichting van de gebouwde omgeving van invloed kan zijn op criminaliteit is het zinvol om eens als een ‘crimineel’ te denken. Potentiële daders houden bijvoorbeeld van plekken buiten het zicht van anderen en van makkelijke toegangen aan de achterkant van gebouwen en woningen, van zo veel mogelijk toegangswegen en daarmee meerdere vluchtroutes e.d. In aanvulling daarop is het natuurlijk ook goed om bij het ontwerpen en beheren vanuit het perspectief van (toekomstige) gebruikers naar het ontwerp te kijken: hoe zou het zijn om hier te wonen, te reizen, te werken, uit te gaan, te leren, etc.

Handboek Veilig Ontwerp en Beheer

Over veilig ontwerp en beheer is een handboek geschreven met theorie en veel praktijkvoorbeelden:
Handboek Veilig Ontwerp en Beheer, Sociale veiligheid in buitenruimten, gebouwen en woningen. Ita Luten (redactie). Uitgeverij THOTH, 2008.
Te verkrijgen bij architectuurboekhandels, internetboekhandels en de uitgever (www.thoth.nl.) ISBN 978 90 6868 485 8. Prijs: € 29,90.

Zie ook het infoblad 'Handboek Veilig Ontwerp en Beheer'.

Bronnen: CPTED-vormen en oorsprong; Criminaliteitspreventie: Beleid en Technologie; Veiligheid in de openbare ruimte